چکیده فارسی:آیات متعددی از قرآن کریم بر اصل رجعت دلالت می کند. یکی از آیاتی که در آن به خروج «دابه الارض» اشاره شده است، آیه 82 نمل است. واژه «دابه» از نظر معنا، جنبنده ای است که قابل اطلاق بر انسان و غیر انسان است. درباره چیستی «جنبنده زمینی» و چگونگی برنامه و رسالت او، قرآن به صورت اجمال چنین می فرماید که: موجود متحرک و جنبنده ای است که خدا او را در آستانه رستاخیز، از زمین ظاهر می سازد. او با مردم سخن می گوید و سخنش این است که مردم به آیات خدا ایمان نمی آورند. با توجه به سیاق آیه و آنچه از روایات استفاده می شود، خروج «دابه الأرض»، از جمله رویدادهایی است که به عنوان نشانه های قیامت، از آن یاد شده است و به یقین این رویداد، پیش از برپایی قیامت خواهد بود. این امر جز رجعت نمی تواند چیز دیگری باشد. روایات فراوانی نیز بر این مطلب دلالت می کند. چکیده عربی:هناک عدّة آیات فی القرآن الکریم تدلّ علی مبدأ الرجعة. احداها هی الآیة التی تشیر إلی خروج «دابة الأرض» وهی الآیة 82 من سورة النمل. تدل کلمة «دابة» من حیث المعنی علی أی موجود متحرک ویمکن ان تُطلق علی الإنسان أو غیره. واما بالنسبة إلی طبیعة «دابة الأرض» هذه وما هو دورها ورسالتها فذلک ما بیّنه القرآن علی نحوالعموم بقوله: دابة یظهرها الله من الأرض علی مشارف یوم القیامة، وتکلم الناس بکلام مفاده ان الناس لا یؤمنون بآیات الله. وفی ضوء سیاق الآیة وما یُستفاد من الاحادیث، فان خروج دابة الأرض یأتی ضمن سلسلة الوقائع التی تحمل علائم القیامة. ومن المؤکد ان خروجها سیکون قبل یوم القیامة. وهذا الأمر لا یدل علی شیء آخر سوی الرجعة وهناک أحادیث کثیرة دالة علی هذا المعنی أیضاً.

مقالۀ حاضر به پیوندهای عمیق آرامی و عربی در میان زبان های سامی متمرکز است و مباحث آن در چهار بخش تدوین یافته است که عبارتند از: 1. درآمدی بر زبان های سامی؛ 2. پیوندهای آرامی و عربی؛ 3. پیوندهای آرامی تلمودی و عربی قرآن؛ 4. نمونه کاوی: کارکرد «دابة الأرض» (نمل: 82) در پرتو زبانهای سامی. در نهایت، بخش جمع بندی بر تأکید دوباره بر ضرورت راه اندازی رشتۀ زبان های سامی در برخی دانشکده های علوم قرآنی می پردازد. به نظر می رسد، در زبان های سامی، آرامی و عربی از عمیق ترین و وسیع ترین پیوندها برخوردارند.

«دابّة من الأرض» در آیه 82 سوره نمل ذکر شده است. عموم مفسران اهل سنت آن را حیوانی خارق العاده دانسته اند که در آستانه قیامت خروج خواهد کرد و برخی از ایشان تنها جنبه حیوانی دابّه را پذیرفته و درباره جزئیات آن توقف کرده اند. اما در تفاسیر شیعه، اغلب امام علی، مصداق دابّة و زمان خروج او آستانه قیامت یا رجعت ذکر شده است. طبق هر دو نظر، دابّة با مردم گفت وگو نموده، یا آنان را مجروح و یا به نسبت ایمان و کفرشان علامت گذاری می کند. این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر شواهد درون متنی، شامل سیاق و آیات هم موضوع و نیز شواهد روایی و تاریخی، به نتایجی نو در چگونگی اثبات مفهوم و مصداق «دابّة الأرض» دست یافته است. بر این اساس، نتیجه پژوهش این است که مصداق مفهوم دابّه، امام علی و زمان خروج او نیز جنگ بدر بوده است که ایشان نقش تعیین کننده در آن نبرد داشته و موجب هلاکت ده ها تن از سران مشرک گردیده است.

کان الریف من أهمّ الموضوعات التی ردّدها الکتّاب فی آثارهم بما فیه من صفاء، ونقاء وطبیعة بکرة لم تفسدها المدینة المصطنعة وبما فیه من ظلم، وعسف، وحرمان، وتمییز یشوّه وجوهه ویکدّر صفائه. فقلّما نجد شاعرا أو کاتبا لم یکتب عن الریف وما یعانیه القرویون من ظلم، وتعسف وحرمان أو ما یزین الریف من طبیعة ساحرة وطیور مغرّدة وأشجار باسقة خاصة الرومانسیین الذین قد تغنّوا طویلا بالریف ومباهجه، والواقعیین الذین شمّروا عن السواعد وقاموا بالعمل الجادّ والدؤوب من أجل التعبیر عن مشاکل الریف والصعوبات التی یواجهها الفلّاحون الذین یقضون معظم وقتهم فی المزارع مقابل أجر زهید لا یسدّ جوعهم ولا یملأ بطنهم. فمن منطلق ذلک، تعرّضنا فی هذه المقالة لمدی أهمیة أدب الریف وصداه فی الأدبین الإیرانی والمصری، کما قمنا بمقارنة الروایتین اللتین قد تعدّان قمة هذا الأدب فی کلا البلدین. فقد درسنا أدب الریف فی مصر وإیران وأجرینا مقارنة بین روایتی "الأرض" للشرقاوی و"کلیدر" لدولت آبادی وتحدّثنا عما یمیزهما وعن أوجه التشابه والتفاوت فی الروایتین. وفی هذا المجال وعلی مستوی المغزی والمضمون تطرقنا إلی هذه المحاور: قداسة الأرض، والدعوة إلی الثورة وسیطرة الواقع؛ وعلی مستوی التقنیة والشکل، تناولنا هذه الرکائز: اللغة، والشخصیات، ومسرح الأحداث والصراع.

یرتبط علم اجتماع الأدب بعلم الاجتماع من جهة کما أنه یرتبط بالأدب من جهة أخری. یعد تحلیل العلاقة القائمة بین الأدب والمجتمع أساس ظهور النقد الاجتماعی للأدب ویرکز هذا المنهج علی بنیة الأثر الأدبی ومحتواه ومدی ارتباطهما بالمجتمع حیث یقوم بتحلیل التأثیر والتأثر بین الأدب والمجتمع وکیفیة انعکاس القضایا الاجتماعیة فی الأثر الأدبی عبر وجهة النظر الفکریة أو الاعتقادیة أو الاجتماعیة لدی الکاتب. تسعی هذه العجالة إلی دراسة ونقد روایة "نفرین زمین" أی لعنة الأرض للروائی الکبیر جلال آل احمد فی ضوء المنهج الاجتماعی. یترکز مضمون هذه الروایة علی تبعات قانون إصلاح الأراضی ودخول التقنیات الجدیدة فی القری والأریاف الإیرانیة فی العصر الحدیث حیث یحاول الکاتب تصویر شرائح المجتمع الریفی المختلفة بعد تنفیذ قانون إصلاح الأراضی وتعرض التقالید للزوال وزحف الحداثة علی تلک المناطق. وینظر إلی القضایا السیاسیة والاجتماعیة من منطلق مصلح اجتماعی ویقیم علاقة ما بین المجتمع والروایة باستخدام أسلوبه التعبیری الفنی.

إن الأسلوبیة فی المصطلحات الأدبیة هی تفسیر النص بناءً علی اختیار الشاعر اللغة ولحن النص. فالأسلبة کانت موقفا عاطفیا وخیالی للعالم الداخلی والخارجی، وترتبط بلغة تصویریة وعاطفیة، وعادة لا تستخدم الکلمات والجمل فی معناها الأصلی؛ والجمالیة تشرح جمالیات الشعر بالإدراک الحسی، وتعنی وصف الحقیقة الخفیة وتفسیرها فی الفن والأدب. وثمة شتی المشترکات بین هذین المصطلحین، والفوارق أیضا. وحسب الدراسة إن العلاقة بینهما، علاقة العموم والخصوص من وجه. إتجهت الدراسة هذه، إلی آثار حب الوطن فی شعر الشاعر العمانی المعاصر سعید الصقلاوی معتمدةً علی النظرات النقدیة الاُسلوبیة والجمالیة. الحدیث فی الدراسة هو التحلیل وشرح العلاقات بینهما فی أشعار الصقلاوی عن الموطن والوطن الذی هو من أجمل مظاهر العواطف الإنسانیة فی الشعر، إن طریقة البحث، مکتبیة والمنهج فیه، هو المنهج الوصفی– التحلیلی-الإسنادی.

طه حسین، ادیب و ناقد معاصر عرب، از پیشگامان جنبش نوگرایی در مصر بود و در ادبیات معاصر عرب، از جایگاه خاصی برخوردار گشت. طه حسین، آثار اجتماعی و تاریخی بسیاری نوشته و به دلیل مصاحبت با قرآن کریم، تحت تأثیر اسلوب قرآن کریم قرار گرفته و جلوه های مختلف این تأثیرپذیری را در شیوه ی نویسندگی خود به ودیعه گذارده است. بی‏گمان این تأثیرپذیری، سبک داستانی او را پویا، استوار و آهنگین ساخته است. از جمله آثار طه حسین که اقتباس از قرآن کریم در آن نمودی خاص یافته، مجموعه داستانی «المعذبون فی الأرض» است که با تأملی اندک در ساختار این کتاب، می توان بینامتنیت قرآنی را در آن ملاحظه کرد. این مقاله با تکیه بر روش توصیفی– تحلیلی، با تحلیل و واکاویِ واژگانی و ساختاری مجموعه «المعذبون فی الأرض» و تاثیر پذیری این مجموعه از قرآن کریم بر مبنای نظریه بینامتنیت می پردازد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‏دهد که: الف) نویسنده در این مجموعه داستانی، به گونه‏های مختلفی از متن قرآن کریم الهام گرفته است که از آن جمله می توان به تأثیر واژگانی، فواصل آیات، ساختار آیات بلند و اسالیب متنوع بیانی قرآن کریم اشاره کرد. ب) جلوه های بینامتنیت قرآنی این مجموعه داستانی را می توان در نوع نفی جزئی یا اجترار و نیز در نوع نفی کلی یا حواری که ادبی تر و دارای نوآوری بیشتری است یافت.

جرم اقتصادی، یکی از مفاهیم جدید جامعه مدرن است که به لحاظ تهدیدات آن نسبت به ثبات و امنیت جوامع، سنت ها و ارزش های دموکراسی، ارزش های اخلاقی و عدالت، توسعه پایدار و حاکمیت قانون، بیش از پیش موجب نگرانی شده است تا جایی که قوانین ج. ا. ا این گونه جرایم را در سطح عمده و کلان مصداق افساد فی الارض دانسته است. شناخت ویژگی های خاص این گونه جرایم از حیث عمل ارتکابی، بسترها، مقیاس آن، خصوصیات خاص مرتکبین و همچنین بزه دیده شناسیِ آنها، شرط لازم اتّخاذ راهبرد کیفریِ سنجیده در قبال آن ها است. جرم انگاری اخلال گسترده در نظام اقتصادی کشور به عنوان مصداقی از افساد فی الأرض در ماده 286 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، آمده است. مطالعه توصیفی-تحلیلی حاضر، نشان دهنده فقدان تناسب میان آثار مترتّب بر رویکرد اتّخاذیِ قانونگذار و ماهیت جرایم اقتصادی است؛ علیرغم حرفه ای بودنِ مرتکبین جرایم اقتصادی و استفاده آن ها از روش های پیچیده، رویکرد اتّخاذیِ قانونگذار، قابلیت بازدارنده بودن کیفری را ندارد؛ همچنین پیامدهایی مثل نقض حقوق اقتصادی و شهروندیِ افراد و سرکوبگری کیفری، با ماهیت جرایم اقتصادی همخوانی ندارند. به نظر می رسد مقابله سنجیده با جرایم اقتصادی، بیش از هرچیز بجای صرف متوسل شدن به شدیدترین ابزارهای سرکوبگر کیفری، نیازمند اتّخاذ رویکردی افتراقی در رسیدگی و همچنین پیش بینی و بکارگیری ضمانت اجراهای متنوع و متناسب کیفری، اداری، مدنی و ترمیمی است.

چکیده فارسی: درباره چگونگی زمین أخروی در مقایسه با زمین دنیوی ابهام هایی وجود دارد. آیه 48 إبراهیم: «یَوْ مَ تُبَدَّلُ الأَرْ ضُ غَیْ رَ الأَرْ ضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْ واحِدِ الْ قَهَّارِ» به صراحت از تفاوت زمین دنیوی و أخروی سخن به میان آمده است. مفسران، تفاسیر و تأویل های مختلفی را درباره این آیه داشته اند. برخی تبدّل یادشده در قرآن را از جنس تبدّل در صفات و أعراض و گروهی آن را تبدل ذاتی و جوهری دانسته و برخی نیز از فهم ناپذیری نوع تبدّل مورد بحث سخن گفته اند. تلاش این مقاله بر آن است تا ضمن تبیین أقوال گوناگون موجود، با عنایت به ریشه مشترک اختلاف آراء راهکاریی جهت حل اختلاف ها و برون رفت از ابهام ها ارائه نماید؛ ازاین رو با بیان مطالبی از تفسیر ملاصدرا و حرکت جوهری این احتمال می رود که این تبدل باید به صورتی باشد که در عین حالی که ویژگی های ماده را ندارد و ذاتاً عوض می شود، به صورتی نباشد که یک نظامی جمع شود و نظام جدیدی جایگزین آن گردد. چکیده عربی: هناک غموض فی ما یخصّ کیفیة الأرض الاخرویة بالمقارنة مع الأرض الدنیویة. فالآیة 48 من سورة إبراهیم: «یَوْ مَ تُبَدَّلُ الأَرْ ضُ غَیْ رَ الأَرْ ضِ والسَّماواتُ وبَرَزُوا لِلَّهِ الْ واحِدِ الْ قَهَّارِ» تنصّ علی تفاوت الأرض الدنیویة والاخرویة. طرح المفسرون تفاسیر وتأویلات مختلفة حول هذه الآیة. فذهب قسم منهم الی القول إن الذی ذُکر فی القرآن من جنس التبدّل فی الصفات والأعراض، فیما قال قسم آخر منهم إنه تبدل ذاتی وجوهری، وقال قسم ثالث بتعذر فهم نوع التبدّل المُشار الیه. یسعی هذا البحث فی سیاق تبیین الأقوال المختلفة فی هذا المجال، وفی ضوء الجذر المشترک لاختلاف الآراء، الی ایجاد السبل الکفیلة بحلّ الاختلافات وازالة الغموض الذی یکتنف هذا الموضوع؛ ومن هنا فهو یحاول من خلال بیان مواضیع من تفسیر الملا صدرا والحرکة الجوهریة، طرح هذا الاحتمال وهو أن هذا التبدل ینبغی أن یکون بالشکل الذی لا یتصف بخصائص المادة ویتغیر ذاتیاً، ولا یکون بالشکل الذی یزیح نظاماً ویستبدله بنظام جدید.

چکیده فارسی: قرآن کریم در آیات متعددی حیات را به زمین اسناد داده است؛ مقاله حاضر درصدد تبیین معنای این اسناد است. از این رو در ابتدا نگرش مقبول پیرامون حیات به خصوص با توجه به بنیادهای آن در نگاه های فلاسفه را جستجو می کند و تبیین و مبانی حکمت متعالیه را مناسب ترین گزینه می بیند. در این میان نگرش علامه طباطبایی در المیزان را بهترین تعریف برای حیات می داند و به کمک آن به تفسیر حیات زمین می پردازد. برخی از مفسران اسناد حیات به زمین را مجازی دانسته اند، اما به نظر می رسد به واسطه آیه 5 حج و 39 فصلت بتوان معنای حیات مادی زمین را ارائه نمود. طبق این معنا، اهتزاز و ربوه پس از نزول باران بر زمین، فرآیند حیات زمین را تأمین می کنند. افزون بر این به کمک برخی روایات اهل بیت^ نیز می توان به معنای جدیدی از حیات معنوی و باطنی دست یافت که مصداق جدیدی برای مراتب حیات زمین تلقی خواهد شد. چکیده عربی: ربط القرآن الکریم فی آیات متعددة، الحیاة بالأرض؛ یرمی هذا البحث الی تبیین هذه المستندات دلالیاً. ومن هنا ابتدأ البحث بالتقصی من أجل التوصل الی الرأی المقبول حول الحیاة علی وجه الخصوص فی ضوء مقوماتها من وجهة نظر الفلاسفة، وتوصل الی أن أنسب الخیارات فی هذا المجال هو تبیین ومتبنیات الحکمة المتعالیة. وفی هذا السیاق اعتبر ما طرحه العلامة الطباطبائی فی تفسیر المیزان هو أفضل تعریف للحیاة، فاستعان بهذا التعریف فی تفسیره لحیاة الأرض. بعض المفسرین یقول إن اسناد الحیاة الی الأرض أمر مجازی، ولکن یبدو أن الاستنارة بما جاء فی الآیة 5 من سورة الحج والآیة 39 من سورة فصلت، یمکن أن تساعد علی طرح معنی الحیاة المادیة للأرض. طبقاً لهذا المعنی، فإن الاهتزاز والربو بعد نزول المطر علی الأرض، توفر عملیة حیاة الأرض. وبالاضافة الی ذلک یمکن، بمساعدة روایات أهل البیت^، التوصل أیضاً الی معنی جدید للحیاة المعنویة والباطنیة، یمثّل مصداقاً جدیداً لمراتب حیاة الأرض.